AI càng biết lắng nghe, con người càng cô đơn?
AI đã không còn là một phần xa lạ trong đời sống hiện tại. Nếu trước đây những câu lệnh chủ yếu được sử dụng cho các tác vụ phục vụ công việc, học tập hay tìm kiếm thông tin, thì giờ đây, một bộ phận người dùng, đặc biệt là giới trẻ, đang dần xem AI như một “tri kỷ” trong cuộc sống.
Trước khi AI trở nên phổ biến, thế giới đã trải qua đại dịch COVID-19 kéo dài nhiều năm. Việc phải cách ly và hạn chế tiếp xúc xã hội trong thời gian dài đã làm thay đổi đáng kể cách con người giao tiếp và làm việc. Người lao động có thể làm việc từ xa, học sinh và sinh viên tiếp tục chương trình học thông qua hình thức trực tuyến, trong khi nhiều hoạt động vốn trước đây mặc định phải diễn ra trực tiếp dần được chuyển lên Internet.
Việc giảm tiếp xúc trực tiếp cũng có thể kéo theo những thay đổi trong cách con người nhìn nhận và tương tác với nhau. Khi ít có cơ hội gặp gỡ, quan sát và xây dựng các mối quan hệ ngoài đời thực, con người có thể trở nên dè dặt hoặc dễ nghi ngờ hơn. Từ đó hình thành một vòng xoáy, trong đó sự cô lập làm gia tăng tâm lý phòng thủ còn thái độ phòng thủ lại tiếp tục củng cố khoảng cách với những người xung quanh.
Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của ChatGPT vào cuối năm 2022 mang đến thêm một lựa chọn cho việc tương tác mà không cần đến sự hiện diện trực tiếp của người khác. Cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng của AI, chatbot ngày càng xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của đời sống. Việc con người tìm đến AI để tâm sự vì thế cũng không còn là hiện tượng quá xa lạ.
Điểm hấp dẫn của chatbot không chỉ nằm ở khả năng đưa ra câu trả lời mà còn ở cảm giác an toàn mà nó tạo ra khi người dùng bộc lộ những suy nghĩ riêng tư. Khi tâm sự với một người khác, chúng ta luôn phải đối diện với nhiều tầng áp lực rằng liệu họ có phán xét mình không, họ có thay đổi cách nhìn về mình sau khi nghe câu chuyện đó không, hay những điều mình chia sẻ có được giữ kín hay không. Với AI, phần lớn những áp lực xã hội này dường như được giảm bớt. Người dùng có thể mở cuộc trò chuyện bất cứ lúc nào và nói những chuyện mà họ ngại nói thành lời. Chuyên gia tư vấn và trị liệu mối quan hệ Amanda Lambros nhận định: “Đối với một số người, trí tuệ nhân tạo loại bỏ một số yếu tố khiến việc bộc lộ điểm yếu trở nên khó khăn. Không có biểu cảm gương mặt gượng gạo, nỗi sợ bị phán xét, sự gián đoạn hay lo lắng rằng những gì bạn tiết lộ sẽ thay đổi cách người khác nhìn nhận bạn”.
Chính đặc điểm này khiến AI có thể trở thành một “người lắng nghe” đặc biệt. Người dùng không cần phải cân nhắc xem mình có đang làm phiền bạn bè hay không, cũng không phải chờ người khác có thời gian rảnh mới bắt đầu một cuộc trò chuyện. Sự khác biệt còn nằm ở cách AI phản hồi. Khi tâm sự với bạn bè, chúng ta thường nhận được lời khuyên dựa trên trải nghiệm, quan điểm và cảm xúc chủ quan. Trong khi chatbot có thể tiếp tục đặt câu hỏi, hệ thống hóa vấn đề và đưa ra nhiều hướng suy nghĩ khác nhau mà không tạo ra cảm giác người dùng đang làm phiền.
Chẳng hạn, một người đang mất phương hướng trong công việc có thể ngại kể nhiều về những băn khoăn của mình với bạn bè vì sợ bị cho là tiêu cực hoặc than phiền quá nhiều. Với AI, họ có thể trình bày lại cùng một vấn đề nhiều lần, bổ sung thông tin và tiếp tục đặt câu hỏi cho đến khi cảm thấy rõ ràng hơn về điều mình muốn. Ở khía cạnh này, AI không nhất thiết thay thế một người bạn. Nó có thể trở thành một không gian để người dùng sắp xếp suy nghĩ trước khi quyết định có muốn chia sẻ chúng với người khác hay không. Đây cũng là lý do “tâm sự với AI” khác với việc đơn thuần sử dụng công nghệ để hoàn thành một tác vụ.
Cuối cùng, nếu trước đây con người tìm đến công nghệ để làm việc nhanh hơn, học tập thuận tiện hơn hay giải quyết một vấn đề cụ thể, thì giờ đây một bộ phận người dùng đang tìm đến AI để xử lý những vấn đề thuộc về cảm xúc và đời sống cá nhân. Chúng ta không chỉ hỏi AI “phải làm gì”, mà còn kể cho AI “mình đang cảm thấy thế nào”.
Tuy nhiên, cảm giác dễ chịu khi trò chuyện với AI không đồng nghĩa với việc hình thức tương tác này luôn mang lại lợi ích về lâu dài. Nghiên cứu của Đại học Princeton chỉ ra rằng những người sử dụng chatbot cho mục đích đồng hành có xu hướng báo cáo sức khỏe tinh thần thấp hơn, đặc biệt trong những trường hợp tương tác với cường độ cao. Đồng thời, những người thường xuyên sử dụng chatbot để tâm sự có xu hướng trải qua cảm giác cô đơn gia tăng, ít tương tác xã hội ngoài đời thực hơn, mức độ phụ thuộc cao hơn và biểu hiện sử dụng chatbot mang tính vấn đề hơn.
Thêm vào đó, một nghiên cứu được công bố trên National Library of Medicine cũng thảo luận về mối liên hệ giữa việc sử dụng chatbot AI trong một số trường hợp và các biểu hiện tâm lý như ảo giác hoặc hưng cảm. Tuy nhiên, những kết quả này không có nghĩa chatbot trực tiếp gây ra các vấn đề tâm lý ở mọi người dùng. Chúng cho thấy việc sử dụng AI như một nguồn hỗ trợ cảm xúc lâu dài cần được nhìn nhận thận trọng, đồng thời không nên đơn giản hóa mối quan hệ giữa AI và sức khỏe tinh thần thành quan hệ nhân quả.
Vấn đề đáng chú ý hơn nằm ở chỗ AI có thể khiến việc tìm kiếm sự đồng hành trở nên quá dễ dàng. Các mối quan hệ ngoài đời thực đòi hỏi nhiều nỗ lực về mặt cảm xúc, đồng thời không phải lúc nào cũng thuận tiện hay dễ chịu như một cuộc trò chuyện với chatbot. Con người có thể bận rộn, hiểu lầm nhau, đưa ra những câu trả lời không như mong muốn hoặc thậm chí từ chối tiếp tục một cuộc trò chuyện. Nhưng AI thì khác. Chatbot có thể luôn sẵn sàng phản hồi, kiên nhẫn với cùng một câu hỏi và điều chỉnh cách trả lời theo những gì người dùng chia sẻ. Sự thuận tiện ấy có thể trở thành lợi thế, nhưng nếu một người liên tục tìm đến AI để được xác nhận, tư vấn hoặc đơn giản là có người trò chuyện, họ cũng có thể dần ít tìm đến bạn bè và gia đình hơn.
Về lâu dài, việc này có thể làm thay đổi cách con người đối diện với những mối quan hệ thực tế. Những bất đồng, sự im lặng, những lời từ chối hay quan điểm trái ngược vốn là một phần không thể tránh khỏi trong giao tiếp giữa người với người. Nhưng nếu quen với một hình thức tương tác được điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu của mình, con người có thể trở nên ít kiên nhẫn hơn trước những bất tiện vốn có của các mối quan hệ ngoài đời. Bởi các mối quan hệ giữa người với người không chỉ tồn tại để lấp đầy khoảng trống của sự cô đơn. Chúng còn buộc chúng ta phải giải quyết hiểu lầm, thương lượng khác biệt, đối diện với tổn thương và học cách đặt mình vào vị trí của người khác. Những cuộc trò chuyện thật vì thế không chỉ đem lại sự an ủi, mà còn dẫn dắt, thử thách và dạy chúng ta về sự đồng cảm.
Đó cũng là điểm khác biệt căn bản giữa sự đồng hành của AI và một mối quan hệ thực sự. Chatbot có thể phân tích cách người dùng giao tiếp, ghi nhận sở thích, nhận diện các mô hình hành vi và đưa ra những phản hồi phù hợp, từ đó tạo cảm giác rằng người dùng đang được lắng nghe và thấu hiểu. Cảm giác ấy có thể hoàn toàn chân thực đối với người trải nghiệm do AI có khả năng mô phỏng một cuộc trò chuyện giàu tính đồng cảm, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nó có trải nghiệm cảm xúc hay sự đồng cảm theo cách con người trải nghiệm với nhau. Tuy nhiên, nếu cứ để cảm xúc của mình dựa dẫm vào AI chúng ta có thể có xu hướng nhìn nhận bản thân là bên đúng hơn, ngay cả khi những đánh giá độc lập cho thấy điều ngược lại. Và đồng thời ít sẵn sàng thực hiện những hành động nhằm hàn gắn mối quan hệ, chẳng hạn như xin lỗi hoặc thay đổi hành vi của chính mình.
Dẫu vậy, sự cô đơn và mất kết nối xã hội không phải vấn đề chỉ xuất hiện cùng AI. Nó đã tồn tại từ trước khi chatbot trở nên phổ biến. Tại Mỹ, tỷ lệ người trưởng thành có từ 10 người bạn thân trở lên đã giảm từ 33% vào năm 1990 xuống còn 13% vào năm 2021, trong khi tỷ lệ những người không có bạn thân tăng từ 3% lên 12%. Khoảng 40% người Mỹ cũng cho biết họ mong muốn có sự gần gũi hơn với bạn bè. Tổng Y sĩ Hoa Kỳ từng cảnh báo về tình trạng cô đơn và cô lập xã hội như một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Vấn đề này cũng không chỉ giới hạn ở Mỹ. Anh từng bổ nhiệm một bộ trưởng phụ trách vấn đề cô đơn vào năm 2018, trong khi Nhật Bản và Canada triển khai những nỗ lực ở cấp quốc gia nhằm chống lại tình trạng mất kết nối xã hội. Hàn Quốc cũng đưa ra các chính sách hỗ trợ thanh niên gặp tình trạng cô lập xã hội.
Những điều này cho thấy AI không phải là nguồn gốc duy nhất của sự cô đơn. Ngược lại, chatbot xuất hiện trong một xã hội vốn đã tồn tại những khoảng trống về kết nối. Vì vậy, sẽ không phù hợp nếu nhìn AI đơn thuần như một tác nhân khiến con người xa cách nhau hơn. Chatbot có thể giúp một người sắp xếp suy nghĩ, giải tỏa phần nào cảm xúc hoặc đơn giản là có một nơi để diễn đạt những điều khó nói thành lời. Với một số người, đó có thể là bước trung gian trước khi họ tìm đến sự hỗ trợ từ bạn bè, gia đình hoặc những người có chuyên môn.
Nhưng AI cũng không nên trở thành nơi duy nhất chúng ta tìm đến mỗi khi cần được lắng nghe. Con người vẫn cần giao tiếp trực tiếp không chỉ vì chúng ta sợ cô đơn, mà bởi nhu cầu kết nối với người khác là một phần quan trọng trong quá trình phát triển và thích nghi của con người. Theo Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard, những trải nghiệm trong các mối quan hệ sớm là một trong những yếu tố quan trọng đối với sức khỏe, khả năng học tập và sự kiên cường trong suốt cuộc đời. Theo Brookings, trẻ em không chỉ học hỏi từ nội dung mà còn thông qua các mối quan hệ. Những mối quan hệ này mang lại cảm giác an toàn về mặt cảm xúc, cho phép trẻ khám phá, mắc lỗi và trưởng thành. Các quá trình nhận thức như lý luận, sự chú ý và trí nhớ cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những trải nghiệm cảm xúc và xã hội.
Vậy nên, vấn đề không nằm ở việc chúng ta có nên tâm sự với AI hay không, mà là AI đang giữ vị trí nào trong đời sống của mỗi người. Có thể trong cuộc đời sẽ có những mối quan hệ khiến chúng ta tổn thương, thất vọng hoặc mất niềm tin. Nhưng cũng chính trong những mối quan hệ ấy, chúng ta học được cách đặt giới hạn, lắng nghe, tha thứ, rời đi hoặc mở lòng một lần nữa. Những điều này không thể được thay thế hoàn toàn bằng một chatbot luôn sẵn sàng phản hồi theo mong muốn của người dùng. AI có thể là nơi để chúng ta sắp xếp suy nghĩ, giải tỏa cảm xúc hoặc tìm một góc nhìn khác khi chưa biết phải bắt đầu từ đâu. Nhưng khi nhận ra mình chỉ muốn tâm sự với AI thay vì tìm đến bạn bè, gia đình hay những người mình tin tưởng; liên tục tìm kiếm sự xác nhận từ chatbot; hoặc cảm thấy những cuộc trò chuyện với con người trở nên quá khó chịu và phiền phức, đó có thể là lúc cần nhìn lại cách mình đang sử dụng công nghệ.
Thay vì để AI trở thành nơi duy nhất để trút bỏ cảm xúc, hãy xem nó như một công cụ hỗ trợ, rồi đưa những điều đã suy nghĩ trở lại đời sống thật như gọi cho một người bạn, trò chuyện với gia đình, gặp gỡ mọi người hoặc tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn khi cần. Bởi mục đích cuối cùng của một cuộc trò chuyện không chỉ là để chúng ta cảm thấy dễ chịu hơn trong vài phút, mà còn là giúp chúng ta hiểu bản thân và duy trì khả năng kết nối với những người xung quanh.
The post AI càng biết lắng nghe, con người càng cô đơn? appeared first on Tạp chí Đẹp.
Phấn nụ bà tùng ✅ phấn nụ hoàng cung ✅ phấn nụ cung đình ✅ 0909443302 ✅ Phannubatunghue.vnphấn nụ
phan nu
phấn nụ cung đình
phấn nụ hoàng cung
phấn nụ bà tùng
https://phannubatunghue.vn/
#phannu #phannubatung #phannuhoangcung #phannucungdinh
Nhận xét
Đăng nhận xét