Khi thú cưng, cây cảnh và AI đều trở thành người nhà
Trong một thế giới mà thú cưng dần trở thành những đứa con, cây cảnh được chăm chút như vật nuôi, còn robot hút bụi tự do đi lại khắp nhà, cách chúng ta thiết kế không gian sống cũng cần thay đổi.
Ngôi nhà ngày nay không còn chỉ dành cho con người. Mèo nằm trên lưng robot hút bụi, rong ruổi từ phòng này sang phòng khác, robot hình người bắt đầu đảm nhận việc nhà, cây xanh và những khay rau thủy canh phủ kín ban công, bậu cửa sổ. Ngay cả côn trùng và vi sinh vật cũng hiện diện trong tủ lạnh, giữa những bình kombucha lên men và các loại bột protein. Từng chút một, những cư dân mới đang làm thay đổi không gian sống, buộc ngôi nhà phải thích nghi cả về công năng lẫn thẩm mỹ. Đó là một ngôi nhà “đa ái”, nơi nhiều dạng sống cùng tồn tại.
Sự thay đổi ấy trước hết bắt nguồn từ chính con người. Không gian sống đang phản ánh sự chuyển dịch khỏi mô hình gia đình truyền thống, với cha mẹ, 2 đứa con và một chú chó Golden Retriever. Tại Anh, gần một phần ba hộ gia đình (29,5% vào năm 2024) chỉ có một người sinh sống. Số người sống một mình đã tăng từ 7,6 triệu cách đây một thập kỷ lên 8,4 triệu người.
Tại Việt Nam, xu hướng sống độc lập cũng dần hiện diện rõ hơn, đặc biệt ở các đô thị lớn, nơi ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn sống một mình hoặc trì hoãn việc lập gia đình. Bên cạnh những căn hộ dành cho người độc thân, các mô hình sống ghép cũng mở ra những cách chia sẻ không gian linh hoạt hơn, vượt ra ngoài khuôn khổ gia đình truyền thống.
Dân số già hóa đang tạo nên một nghịch lý, mô hình gia đình đa thế hệ có dấu hiệu trở lại. Hơn một nửa số người sống một mình hiện nay đã trên 65 tuổi. Nhiều người bắt đầu tìm đến những hình thức chung sống mới, khác xa mô hình gia đình truyền thống. Những người bạn góa bụa có thể cùng thuê nhà, mang theo cả bể cá từ cuộc hôn nhân trước. Các cặp đôi có mối quan hệ cởi mở có thể tái hợp theo những cách khó đoán. Trong khi đó, quy mô mỗi gia đình cũng liên tục thay đổi theo tình hình tài chính ngày càng bấp bênh.
Ngôi nhà cũng ngày càng có thêm những cư dân không phải con người. Tại Mỹ, 71% hộ gia đình nuôi ít nhất một thú cưng. Ngành công nghiệp thú cưng trị giá 158 tỷ USD, lớn hơn toàn bộ nền kinh tế Slovakia. Xu hướng này ngày càng rõ nét. Trung bình, người thuộc Gen Z chi hơn 100 USD mỗi tuần cho vật nuôi, thậm chí sẵn sàng cắt giảm chi tiêu cá nhân để chó mèo được chăm sóc đầy đủ. Trong một khảo sát gần đây tại Việt Nam, 60% người trẻ đồng tình với nhận định: “Thú cưng là những đứa trẻ mới, còn cây cảnh là thú cưng mới”.
Cây xanh cũng dần trở thành một phần của đời sống gia đình, thay vì chỉ dùng để trang trí. Những người trẻ dành buổi tối để giâm cành, lắp đèn UV và theo dõi độ ẩm cho cây. Họ nghiêm túc gọi việc chăm sóc cây là “nuôi dạy cây”. Cách nói này có thể khiến người ta bật cười, nhưng không thể xem nhẹ sự gắn bó đằng sau nó. Trong nhiều căn hộ, chậu trầu bà lá xẻ Monstera deliciosa giờ đây chiếm vị trí trung tâm mà trước kia thuộc về chiếc tivi.
Công nghệ cũng góp phần mở rộng khái niệm gia đình. Nhà thiết kế nổi tiếng người Milan Achille Castiglioni từng nói rằng những đồ vật không phải là thứ duy nhất bầu bạn với chúng ta, giờ đây, chính những cỗ máy cũng trở thành bạn đồng hành. Alexa đã hiện diện trong nhà suốt một thập kỷ. Chúng ta trò chuyện với cô như với một người cùng nhà, giao cho cô nhiệm vụ báo thức và đôi khi bực bội khi cô hiểu sai ý mình.
Với ChatGPT và Gemini, chúng ta có thể cảm thấy biết ơn, phụ thuộc, thậm chí đôi lúc còn áy náy. Đây mới chỉ là khởi đầu. Trong vài năm tới, những thiết bị có thể thấu hiểu và diễn đạt suy nghĩ, mong muốn của chúng ta còn tốt hơn chính chúng ta sẽ xuất hiện, trở thành một phiên bản “tôi tốt hơn” luôn hiện diện bên cạnh, tựa chiếc điện thoại thông minh đã thân thuộc như người nhà.
Robot cũng đang dần trở thành một phần của gia đình. Tại châu Á, robot hình người bắt đầu đảm nhận vai trò bảo mẫu, đầu bếp và người chăm sóc, được giới thiệu như những người bạn đồng hành trong đời sống gia đình, thay vì chỉ là thiết bị gia dụng.
Kiến trúc hiện đại từng hình dung về ngôi nhà theo một cách hoàn toàn khác. Sau đại dịch năm 1918, tư tưởng đề cao vệ sinh và sự vô trùng lan từ nước Đức thời Cộng hòa Weimar ra khắp phương Tây. Ngôi nhà được thiết kế để ngăn cách với các tác nhân bên ngoài, kiểm soát mọi lối ra vào và loại bỏ sự hỗn độn.
Thế nhưng, trong phần lớn lịch sử loài người, kể từ khi những khu định cư đầu tiên hình thành cách đây khoảng 10.000 năm, đời sống trong nhà luôn gắn liền với tự nhiên. Con người chia sẻ hơi ấm với động vật, lên men thực phẩm ngay trong phòng ngủ của trẻ nhỏ. Côn trùng, vi khuẩn và thực vật là một phần của đời sống gia đình, chứ không phải những tác nhân gây ô nhiễm cần loại bỏ.
Nhìn lại quá khứ, có lẽ chúng ta nên thôi xem ngôi nhà là “cỗ máy để sống” như cách kiến trúc sư Le Corbusier từng hình dung. Thay vào đó, ngôi nhà có thể là một miếng bọt biển để chung sống, một nhà máy bia nơi quá trình lên men diễn ra, hay một chiếc giường siêu lớn dành cho cảm xúc mặn nồng. Ngôi nhà “đa ái” được định hình bởi bất cứ ai hay bất cứ thứ gì ghé đến và ở lại, đồng thời không ngừng thích nghi với những cư dân của mình.
Từ “đa ái” có thể gợi liên tưởng đến những mối quan hệ tình cảm đa dạng. Trong tiếng Anh, polyamory chỉ việc duy trì nhiều mối quan hệ tình cảm cùng lúc, với sự hiểu biết và đồng thuận của tất cả các bên. Ở đây, khái niệm ấy được mở rộng để bao hàm mọi cư dân trong nhà, từ vi khuẩn, thực vật, côn trùng, động vật đến con người và robot.
Trước những thay đổi ấy, kiến trúc sư cần thay đổi vai trò và xây dựng những nguyên tắc thiết kế mới.
Nguyên tắc thứ nhất là dành chỗ cho những điều bất ngờ. Tự nhiên vận hành bằng sự thương lượng và tái cân bằng. Một khu rừng tồn tại nhờ các loài cùng thích nghi, chứ không phải bằng cách loại trừ lẫn nhau. Chính quá trình ấy tạo nên một hệ sinh thái phong phú hơn những gì một cá thể đơn lẻ có thể tạo ra.
Nguyên tắc thứ hai là xóa bỏ ranh giới. Ngôi nhà “đa ái” phản ánh tinh thần của One Health, quan điểm cho rằng sức khỏe con người gắn liền với toàn bộ hệ sinh thái xung quanh, từ những vi khuẩn nhỏ bé nhất.
Nguyên tắc thứ ba là học cách vun trồng. Ngôi nhà “đa ái” giống như một khu vườn, nếu không được chăm sóc, khu vườn sẽ dần trở nên hoang dại. Người làm vườn phải quyết định cây nào nên mọc ở đâu, tỉa bỏ những gì lấn át các loài khác và sắp xếp không gian để mọi thứ cùng tồn tại. Tương tự, một ngôi nhà “đa ái” cần có sự điều phối để các cư dân chung sống hài hòa.
Điều này đòi hỏi giới thiết kế phải thừa nhận một sự thật mà ngành kiến trúc từ lâu vẫn né tránh, ranh giới giữa cơ thể con người và môi trường xung quanh vốn chỉ là một ảo tưởng. Nhiệm vụ của kiến trúc ngày nay không còn đơn thuần là bảo vệ con người khỏi những tác nhân bên ngoài, mà là tạo điều kiện để con người và các dạng sống khác cùng gắn kết, chung sống.
The post Khi thú cưng, cây cảnh và AI đều trở thành người nhà appeared first on Tạp chí Đẹp.
Phấn nụ bà tùng ✅ phấn nụ hoàng cung ✅ phấn nụ cung đình ✅ 0909443302 ✅ Phannubatunghue.vnphấn nụ
phan nu
phấn nụ cung đình
phấn nụ hoàng cung
phấn nụ bà tùng
https://phannubatunghue.vn/
#phannu #phannubatung #phannuhoangcung #phannucungdinh
Nhận xét
Đăng nhận xét